برای محاسبه اختلاف زاویهٔ موقعیت ماه نسبت به قبله (کعبه) در یک روز مشخص (مثلاً سومین روز ماه قمری) در نقطهای مانند اصفهان – روشندشت، دو چیز را باید بدانیم:
جهت قبله در اصفهان:
قبله در اصفهان نسبت به شمال حدود ۲۲۶.06 درجه (طبق جهتسنجی نجومی) است؛ یعنی از شمال، حدود ۲۲۶ درجه به سمت غربِ جنوب است.جهت (آزیموت) ماه در آن شب:
موقعیت دقیق ماه در آسمان (آزیموت در شب خاص) بستگی به تاریخ و ساعت رصد دارد و برای محاسبهٔ دقیق باید به دادههای نجومی (مثل آنچه وبسایتهای محاسبهٔ موقعیت ماه مثل timeanddate.com ارائه میدهند) مراجعه کرد.
مثلاً در اواسط فوریه ۲۰۲۶، وبسایتهای نجومی نشان میدهند که ماه در بعضی ساعات شب در جهتهای مختلفی از شمالشرق تا شمالغرب دیده میشود (با مقادیر آزیموت چند صد درجه).
اما برای ۳ مارس ۲۰۲۶ (که در تقویم قمری معمولاً سومین روز ماه ربیعالاول/ربیعالثانی یا شبی نزدیک به کامل شدن ماه است) باید موقعیت دقیق ماه را از نرمافزار یا جدول نجومی گرفت (مثلاً نرمافزارهای نجومی یا وبسایتهای موقعیتیابی ماه، مثل MoonCalc یا timeanddate.com) تا آزیموت ماه در آن شب مشخص شود.
🔹 نحوهٔ محاسبه اختلاف زاویه:
اگر فرض کنیم در آن شب رصد، آزیموت ماه نسبت به شمال برابر باشد (مثلاً عددی از ۰° تا 360° از شمال به سمت شرق)، و آزیموت قبله در اصفهان برابر باشد،
آنگاه اختلاف زاویهٔ ماه با قبله به صورت ساده این است:
اختلاف ≈ |A_{moon} − 226°|
این مقدار اختلاف نشان میدهد که ماه نسبت به قبله چقدر سمت دارد. اگر این اختلاف کمتر باشد (مثلاً 20–30 درجه)، ماه نسبت به قبله نزدیکتر است؛ اگر بیشتر باشد (مثلاً 100–150 درجه)، ماه در آسمان نسبت به قبله بسیار منحرف است.
📌 جمعبندی:
- قبله در اصفهان حدود ۲۲۶ درجه از شمال است.
- باید آزیموت ماه در روز/ساعت مشخص مورد نظر را از دادههای نجومی دقیق بگیرید (نرمافزار یا جدول) تا اختلاف زاویهٔ واقعی نسبت به قبله محاسبه شود.
- فرمول سادهٔ اختلاف زاویه همان تفاضل بین آزیموت ماه و آزیموت قبله است.
اگر بخواهی میتونم برای یک تاریخ و ساعت مشخص در اصفهان (مثلاً شب سوم ماه قمری و ساعت دلخواهت) موقعیت دقیق ماه و اختلاف آن با قبله را دقیقتر با دادهٔ نجومی محاسبه کنم — فقط تاریخ قمری یا میلادی و ساعتی که میخواهی را بگو!