از ویکیپدیا، دانشنامه آزاد
شبستان مسجد جامع تبریز - چون تبریز آب و هوای گرمی ندارد، شبستان اینجا زیرزمینی ساخته نشده است.
شبستان یا شبستان ( به فارسی : شبستان ؛ xšapā.stāna ) فضایی زیرزمینی است که معمولاً در معماری سنتی مساجد، خانهها و مدارس ایران باستان دیده میشود .
این فضاها معمولاً در تابستان ها مورد استفاده قرار می گرفتند و با بادگیر و قنات تهویه می شدند .
در طول امپراتوری ساسانیان و دورههای اسلامی پس از آن، «شبستان» به پناهگاههای درونی شاهها نیز اطلاق میشود که صیغههایشان در آنجا اقامت داشتهاند . بعدها این بناها زنانه زنه (مسکن زنانه)، اندرونی اندرونی ( منطقه خصوصی داخلی) و حرم حرم (از حرم عربی ) نامیده شدند. [1]
خنک کننده [ ویرایش ]
قنات و برج بادی که برای سرمایش استفاده می شود
شبستان را می توان با استفاده از قنات و بادگیر خنک کرد. بادگیر یک سازه دودکش مانند است که در بالای خانه قرار دارد. یکی از چهار دهانه آن در مقابل جهت باد باز می شود تا هوا از خانه خارج شود. هوای ورودی از قناتی زیر خانه کشیده می شود. جریان هوا در سرتاسر دهانه شفت عمودی فشار کمتری ایجاد میکند (به اثر برنولی مراجعه کنید ) و هوای خنک را از تونل قنات زیر خانه به بالا میکشد. هوای قنات در فاصله ای دورتر به داخل تونل کشیده می شود و هم از طریق تماس با دیواره های خنک تونل/آب و هم از طریق دفع گرمای نهان خنک می شود .تبخیر با تبخیر آب به جریان هوا. در آب و هوای خشک بیابانی این می تواند منجر به کاهش بیش از 15 درجه سانتیگراد (27 درجه فارنهایت) در دمای هوای قنات شود. بادگیرها و خنک کننده قنات بیش از 1000 سال است که در آب و هوای بیابانی استفاده می شود. [2]
همچنین ببینید [ ویرایش ]
منبع
https://en.wikipedia.org/wiki/Shabestan