در دیدگاه عرفانی، معشوق هرگز دشمن نیست، حتی وقتی که به ظاهر جفا میکند. این جفا، نه از سر دشمنی، بلکه بخشی از یک فرآیند عمیقتر برای رشد و پاکسازی عاشق است.
جفای معشوق، نوعی لطف است
در این مکتب، هر سختی که از سوی معشوق بر عاشق وارد میشود (چه زندانی کردن، چه سوزاندن، چه فراق)، یک امتحان و لطف پنهان است. این "دشمنی" ظاهری، به عاشق کمک میکند تا از وابستگیهای دنیوی و نفسانی خود رها شود. مانند معلمی که برای آموزش بهتر، به دانشآموزش سخت میگیرد، معشوق نیز با جفای ظاهری، عاشق را برای رسیدن به کمال آماده میکند. این سختیها، ارزش وصال را در چشم عاشق بیشتر میکند و او را از خواب غفلت بیدار میسازد.
هدف نهایی، اتحاد است نه تفرقه
هدف نهایی رابطهٔ عاشق و معشوق در عرفان، وحدت و اتحاد است، نه تفرقه و جدایی. حتی در زمانی که معشوق به ظاهر دور میشود، در باطن، عاشق را به خود نزدیکتر میکند. بنابراین، معشوق هیچگاه دشمن نیست، بلکه در تمام حالات، هدفی واحد دارد و آن رساندن عاشق به حقیقت است.