بسیار عالی! اکنون که ارتباط عمیق انتظار و عدالتخواهی را از منظر شهید مطهری بررسی کردیم، به سراغ بحث مهم «ویژگیهای جامعه منتظر از دیدگاه مطهری» میرویم. این موضوع، تصویری روشن از جامعهای که در مسیر صحیح انتظار حرکت میکند، ارائه میدهد.
ویژگیهای جامعه منتظر از دیدگاه شهید مطهری
شهید مطهری معتقد بودند که انتظار، تنها یک حالت فردی نیست؛ بلکه یک فرهنگ و ایدئولوژی جامع است که میتواند ویژگیهای خاصی را در یک جامعه ایجاد کند. جامعهای که انتظار صحیح و فعال را زندگی میکند، با جامعهای که دچار انتظار انفعالی یا بیتفاوتی است، تفاوتهای بنیادین دارد. از دیدگاه ایشان، مهمترین ویژگیهای جامعه منتظر عبارتند از:
۱. پویایی و حرکت رو به جلو (نه رکود و سستی)
مبارزه با رکود: مطهری انتظار را نیرویی میدانستند که جامعه را از رخوت و سکون خارج میکند. جامعه منتظر، جامعهای است که دائم در حال تلاش، تکامل و حرکت به سمت اهداف عالی خود است.
همت بلند و آرمانگرایی: این جامعه به وضع موجود بسنده نمیکند و همواره در پی تحقق آرمانهای بزرگ (مانند عدالت جهانی) است. این آرمانگرایی، به جامعه روحیه سازندگی و پیشرفت میبخشد.
۲. عدالتخواهی و مبارزه با ظلم (نه تسلیم در برابر جور)
پرچمدار عدالت: محور اصلی ظهور امام زمان (عج)، برقراری عدالت است. از این رو، جامعه منتظر نیز باید پرچمدار عدالتخواهی باشد و هرگونه ظلم و فساد را برنتابد.
مبارزه فعال: مطهری به شدت با این ایده که "بگذاریم ظلم فراگیر شود تا امام بیاید" مخالف بودند. جامعه منتظر، در حد توان خود برای مبارزه با ستمگران، ریشهکن کردن فساد و برقراری قسط و عدل تلاش میکند. این مبارزه، تجلی عملی انتظار است.
امر به معروف و نهی از منکر: این دو فریضه در چنین جامعهای زنده و پویا هستند، چرا که اعضای جامعه خود را مسئول اصلاح و پاکسازی محیط اطرافشان میدانند.
۳. امید و عدم یأس (نه ناامیدی و پوچگرایی)
منبع امید: انتظار، به جامعه امید بیکران میبخشد. این امید، حتی در دورانهای سخت و پرفتنه، جامعه را از فروپاشی روانی و پوچگرایی نجات میدهد.
استقامت در برابر مشکلات: جامعه منتظر، به دلیل امید به آیندهای روشن، دارای استقامت و پایداری بالایی در برابر مصائب، مشکلات و توطئههای دشمنان است.
۴. خودسازی و تقوای جمعی (نه بیبندوباری و فساد)
اهمیت تقوا: همانطور که بحث شد، مطهری تأکید داشتند که انتظار بدون تقوا بیمعناست. این تقوا هم شامل خودسازی فردی (پرهیز از گناه و کسب فضایل) و هم شامل تقوای اجتماعی (رعایت حقوق دیگران، پاکسازی محیط از فساد) میشود.
لیاقتسازی برای ظهور: جامعهای که در انتظار است، تلاش میکند تا با رعایت تقوا و اخلاق، خود را برای پذیرش و یاری امام (عج) لایق سازد.
۵. وحدت و انسجام (نه تفرقه و پراکندگی)
هدف مشترک: آرمان مشترک برقراری حکومت عدل جهانی، میتواند به جامعه وحدت و انسجام بخشد. این هدف مشترک، باعث میشود افراد با وجود اختلافات جزئی، در مسائل اساسی همجهت و همدل باشند.
تبعیت از رهبری صالح: در دوران غیبت، تبعیت از رهبری صالح (مانند فقها) میتواند به انسجام جامعه و هدایت آن در مسیر صحیح انتظار کمک کند.
۶. بصیرت و آگاهی (نه جهل و خرافه)
شناخت صحیح از امام و اهداف ایشان: جامعه منتظر، به جای افتادن در دام خرافات و مدعیان دروغین، با بصیرت و آگاهی به شناخت صحیح امام زمان (عج) و اهداف واقعی ظهور ایشان میپردازد.
نقد و تحلیل شرایط: این جامعه اهل تفکر و تحلیل است و رویدادهای جهان را با نگاهی نقادانه و در پرتو آموزههای مهدوی بررسی میکند.
در جمعبندی، از دیدگاه شهید مطهری، جامعه منتظر، جامعهای است که در حرکت و پویایی دائمی به سر میبرد. این جامعه عدالتخواه، امیدبخش، با تقوا، منسجم و بصیر است. این ویژگیها، جامعه را نه به سمت انزوا و سستی، بلکه به سوی اصلاح، مبارزه و آمادهسازی فعال برای ظهور منجی سوق میدهد و آن را در برابر انحرافات و یأسها بیمه میکند.