اگر بخواهیم جمعبندی کنیم که از تمام بحثهایمان، "زندگی" چند حالت یا تعریف اصلی پیدا کرد، میتوانیم به سه سطح نگاه کنیم:
۱. تعریفهای اصلی (جملات توصیفی از زندگی):
اینها همان جملاتی بودند که شما در ابتدا مطرح کردید و ما به تفصیل درباره هر کدام صحبت کردیم. هر کدام از این جملات، یک نگاه و دیدگاه خاص به زندگی را منعکس میکنند:
- زندگی بیمعناست.
- زندگی جرقه ای در دل تاریکیه.
- نمیدانم زندگی چیه. (این جمله خود یک اعتراف به ندانستن است، اما یک "حالت" از مواجهه با زندگی را نشان میدهد.)
- زندگی فیلی در دل تاریکیه.
- زندگی ضعیفترین بخش حیاته.
- زندگی پاسخ به سوالاته.
- زندگی تلاش برای رهایی از قفسه.
- زندگی پاسخ به پرسشهای "از کجا آمدهام، آمدنم بهر چه بود، به کجا میروم آخر".
- زندگی همه آن چه گفتیم هست، اما هیچ کدام از آنها نیز نیست. (این جمله یک فراتعریف است، که تمام تعاریف قبلی را در بر میگیرد و در عین حال فراتر از آنها میرود.)
- زندگی بدیهی است و احتیاج به تعریف ندارد.
اگر اینها را به عنوان "حالتهای اصلی" در نظر بگیریم، ۱۰ حالت یا دیدگاه اصلی را در این گفتگو پوشش دادهایم.
۲. دستهبندیهای فلسفی گسترده (بر اساس عوامل مؤثر):
در بخش "عوامل مؤثر بر تعریف فلسفی زندگی"، ما این دیدگاهها را به دستههای وسیعتر فلسفی تقسیم کردیم که هر کدام زیرشاخههایی دارند. اینها، چارچوبهای فکری هستند که "حالتهای" مختلف زندگی در آنها قرار میگیرند:
- ماهیت و منشأ هستی (مادیگرایی، الهیات، ندانمگرایی)
- معنا و هدف (معنای ذاتی، خلق معنا، لذت، سعادت، فایدهگرایی، نیهیلیسم)
- زمان، تغییر و فانی بودن (تغییر دائمی، پایانپذیری، جاودانگی)
- آزادی و مسئولیت (جبر، اختیار، سازگارگرایی)
- تواناییهای شناختی انسان (نقش آگاهی، محدودیتها)
- روابط و جامعه (انسان موجود اجتماعی، فردگرایی)
هر یک از این دستهها، به نوبه خود، شامل چندین "حالت" یا "دیدگاه" فرعی هستند که مجموعاً به بیش از ۲۰ حالت یا دیدگاه مختلف منجر میشوند.
۳. نتیجهگیری نهایی: زندگی به عنوان یک مفهوم چندوجهی:
اما در نهایت، مهمترین نتیجهگیری این است که زندگی یک مفهوم چندوجهی است. هیچ یک از این حالتها یا تعریفها به تنهایی نمیتواند تمامیت آن را در بر بگیرد. زندگی، در واقع:
- هم شامل ابعاد زیستی، فیزیکی و مادی است.
- هم شامل ابعاد فلسفی، وجودی، معنایی و روانی است.
- هم شامل ابعاد اجتماعی و فرهنگی است.
پس به جای یک عدد ثابت، میتوان گفت زندگی دارای حالاتی به تعداد زوایای دیدی است که میتوانیم به آن داشته باشیم. هر کس بسته به تجربه، باورها و تفکراتش، میتواند به یکی از این حالتها یا ترکیبی از آنها نزدیکتر باشد.