**پاسخ کوتاه:**
در زبان فارسی دهها ضربالمثل با واژهی «خر» وجود دارد که بیشترشان طنزآمیز یا کنایهای هستند
---
### 📚 نمونه ضربالمثلهای رایج با «خر»
- **[مثل خر در گل ماندن](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%AF%D8%B1%20%DA%AF%D9%84%20%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86)** → گیر کردن در مشکل و ناتوانی در حل آن
- **[خر ما از کرگی دم نداشت](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D9%85%D8%A7%20%D8%A7%D8%B2%20%DA%A9%D8%B1%DA%AF%DB%8C%20%D8%AF%D9%85%20%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA)** → از ابتدا مشکل و نقص داشتن، بیچاره بودن
- **[خر تو خر شدن](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B4%D8%AF%D9%86)** → هرجومرج و بینظمی
- **[خر را که پالان کنی، باز خر است](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%20%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA)** → تغییر ظاهر، ماهیت را عوض نمیکند.
- **[خر به پالانش مینازد](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%A8%D9%87%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%AF)** → کسی که به ظاهر بیارزش خود میبالد.
- **[خر بیعلف میماند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%D9%81%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF)** → کسی که بدون امکانات نمیتواند کاری کند.
- **[خر را که بردی، پالانش را هم ببر](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%8C%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D9%87%D9%85%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1)** → وقتی چیزی را میگیری، لوازم جانبیاش را هم باید ببری.
- **[خر را که بار کنی، بیشتر لگد میزند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%20%D9%84%DA%AF%D8%AF%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D9%86%D8%AF)** → کسی که بیش از توانش بار دارد، ناسازگار میشود.
- **[خر را که داغ کنند، پالانش را هم میسوزاند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%AF%D8%A7%D8%BA%20%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%8C%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D9%87%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF)** → وقتی چیزی آسیب دید، اطرافش هم آسیب میبیند.
- **[خر را که به آب ببری، تشنه برمیگردد](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A2%D8%A8%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%AA%D8%B4%D9%86%D9%87%20%D8%A8%D8%B1%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF)** → کسی که ذاتاً نادان است، از آموزش بهره نمیبرد.
- **[خر را که بزنی، پالانش صدا میدهد](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D8%B2%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%B5%D8%AF%D8%A7%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D8%AF)** → اثر کار بر چیزهای بیگناه هم میافتد.
- **[خر را که به بازار ببری، پالانش را میخرند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%B1%D9%86%D8%AF)** → ظاهر بیشتر از باطن دیده میشود.
- **[خر را که بخوابانی، زمین کثیف میشود](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%20%DA%A9%D8%AB%DB%8C%D9%81%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF)** → همراهی با نادان باعث دردسر میشود.
- **[خر را که آزاد کنی، به کاه میزند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%20%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D9%87%20%DA%A9%D8%A7%D9%87%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D9%86%D8%AF)** → کسی که آزادی دارد، سوءاستفاده میکند.
- **[خر را که به عروسی ببری، عرعر میکند](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%B9%D8%B1%D8%B9%D8%B1%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF)** → کسی که در جای نامناسب باشد، بیجا رفتار میکند.
- **[خر را که به صحرا ببری، باز خر است](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA)** → تغییر محیط، ذات را عوض نمیکند.
- **[خر را که بار کاه کنی، فکر میکند زر است](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%DA%A9%D8%A7%D9%87%20%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D9%81%DA%A9%D8%B1%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF%20%D8%B2%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA)** → کسی که ارزش چیز بیارزش را نمیفهمد.
- **[خر را که به زور ببری، باز برمیگردد](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%B1%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%20%D8%A8%D8%B1%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF)** → کسی که ذاتاً نادان است، تغییر نمیکند.
- **[خر را که به نردبان ببری، بالا نمیرود](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%20%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF)** → کسی که توانایی ندارد، با ابزار هم موفق نمیشود.
- **[خر را که به زور آب بدهی، باز تشنه است](guide://action?prefill=Tell%20me%20more%20about%3A%20%D8%AE%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%20%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%B1%20%D8%A2%D8%A8%20%D8%A8%D8%AF%D9%87%DB%8C%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%20%D8%AA%D8%B4%D9%86%D9%87%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA)** → کسی که بهره نمیبرد، آموزشپذیر نیست.
---
### ✨ نکته کلیدی
- ضربالمثلهای با «خر» بیشتر برای **بیان نادانی، لجاجت، یا بینظمی** به کار میروند.
- بسیاری از آنها بر پایهی **تجربه روستایی و زندگی سنتی** ساخته شدهاند.
- در منابع مختلف حدود ۳۰ تا ۴۰ ضربالمثل رایج ثبت شده است؛ برای رسیدن به ۱۱۰ باید ترکیبهای کمتر شناختهشده و محلی را هم اضافه کرد.
---
Sources: