بله
کاملاً! اقتصاد اسلامی بر مبنای اصول و ارزشهایی بنا شده که دقیقاً هدفشان جلوگیری از ایجاد موانعی است که بنگاههای اقتصادی فعلی در راه تحقق اهداف فرج ایجاد کردهاند. نقش اقتصاد اسلامی در تحقق آن انتظارات را میتوان به شرح زیر بررسی کرد:
نقش اقتصاد اسلامی در تحقق اهداف فرج:
اقتصاد اسلامی بر خلاف نظامهای سرمایهداری (که سودمحوری حداکثری و رقابت آزاد را سرلوحه قرار میدهند) یا سوسیالیستی (که بر مالکیت دولتی تأکید دارند)، رویکردی متفاوت دارد. این رویکرد بر پایه عدالت، اخلاق، توحید، و مسئولیتپذیری اجتماعی بنا شده است.
۱. در راستای نابودی ظالمین عالم و برقراری عدالت:
تحریم ربا (بهره): یکی از مهمترین اصول اقتصاد اسلامی، تحریم ربا است. ربا عامل اصلی تمرکز ثروت، بدهکاری افراد فقیر، و افزایش نابرابری است که خود نوعی ظلم سیستماتیک است. با حذف ربا، پول به جای اینکه خود مولد پول باشد، باید در فعالیتهای مولد و واقعی (که منجر به ارزش افزوده و اشتغال شود) به کار گرفته شود.
زکات، خمس، و صدقات: این فریضهها مکانیزمهای اصلی توزیع مجدد ثروت در اسلام هستند. زکات بر داراییهای معین و مشخصی (مثل طلا، نقره، محصولات کشاورزی، دام) واجب است و به فقرا و نیازمندان پرداخت میشود. خمس (یکپنجم) بر سود خالص سالانه، گنج، و معادن تعلق میگیرد و برای مصالح عامه مسلمانان و نیازمندان هزینه میشود. صدقات نیز کمکهای داوطلبانه هستند. اینها ابزارهایی برای کاهش شکاف طبقاتی و مبارزه با فقر هستند که زمینه ظلم را از بین میبرند.
عدم انباشت ثروت (احتکار): اسلام بر عدم انباشت و احتکار ثروت تأکید دارد و آن را مذموم میشمارد. ثروت باید در جامعه گردش داشته باشد تا همه از آن بهرهمند شوند.
مبارزه با احتکار و گرانفروشی: اقتصاد اسلامی به شدت با احتکار (نگه داشتن کالا برای افزایش قیمت) و گرانفروشی مبارزه میکند، زیرا اینها مصادیق ظلم اقتصادی و اخلال در بازار هستند.
قوانین مربوط به مالکیت: در اسلام، مالکیت خصوصی به رسمیت شناخته شده، اما مشروط به رعایت حقوق دیگران و مصالح عمومی است. مالکیت، نهایتاً از آن خداست و انسانها امانتدار آن هستند.
۲. در راستای خاموشی بنگاههای دروغپراکنی و روی آوردن به راستگویی:
تأکید بر صداقت و امانتداری در معاملات: اصول اخلاقی تجارت در اسلام بر پایه صداقت، شفافیت، و عدم فریبکاری بنا شده است. پیامبر اسلام (ص) از فریب در معامله به شدت نهی میکردند.
تحریم غش (تقلب) و تدلیس: هرگونه تقلب در کیفیت، کمیت یا ویژگیهای کالا و خدمات تحریم شده است.
مسئولیت اجتماعی بنگاهها: در اقتصاد اسلامی، بنگاههای اقتصادی نه تنها باید به دنبال سود باشند، بلکه مسئولیتهای اجتماعی و اخلاقی بزرگی در قبال جامعه، کارگران، مشتریان و محیط زیست دارند.
۳. در راستای خاموشی بنگاههای ترویج شهوترانی:
تحریم تولید و ترویج کالاهای حرام و مضر: در اقتصاد اسلامی، تولید، خرید و فروش هرگونه کالا یا خدمتی که به لحاظ شرعی حرام باشد (مانند مشروبات الکلی، محتوای پورنوگرافی) یا به سلامت جسم و روح انسان ضرر برساند، ممنوع است. این اصل به طور مستقیم با هدف خاموشی بنگاههای ترویج شهوترانی همراستاست.
اولویتبندی نیازهای حقیقی بر نیازهای کاذب: اقتصاد اسلامی به دنبال تأمین نیازهای واقعی انسانهاست، نه تحریک شهوات و ایجاد نیازهای کاذب که اغلب از طریق تبلیغات مبتذل صورت میگیرد.
۴. در راستای گمان بد نبردن به دیگری و یکی شدن دلها:
تأکید بر اخوت و برادری: اقتصاد اسلامی تنها یک نظام برای تولید و توزیع ثروت نیست، بلکه بخشی از یک سیستم جامع است که بر پایه روابط انسانی سالم و اخوت میان مسلمانان بنا شده است. این اخوت، مانع بدگمانی و شکاف در دلهاست.
مبارزه با حسد و کینه: با کاهش نابرابری و ترویج فرهنگ ایثار و بخشش، ریشههای حسد و کینه که ناشی از تفاوتهای شدید طبقاتی است، از بین میروند.
ایثار و انفاق: تشویق به انفاق و ایثار به دیگران، به جای تمرکز بر خودخواهی و فردگرایی، دلها را به هم نزدیک میکند.
۵. در راستای گذشت بیدغدغه بینیاز از مال برای نیازمند و خیرخواهی عمومی:
فرهنگ انفاق و بخشش: علاوه بر زکات و خمس، تشویق به صدقات و قرضالحسنه، روحیه کمک به نیازمندان و گذشت از مال را در جامعه تقویت میکند.
نفی اسراف و تبذیر: اقتصاد اسلامی اسراف و تبذیر (ولخرجی) را مذموم میداند. این کار باعث میشود منابع به صورت بهینه مصرف شده و نیازهای بیشتری از جامعه تأمین شود.
۶. در راستای بهتر بودن فردای همه افراد و عدم حسرت:
توسعه پایدار و حفظ محیط زیست: اقتصاد اسلامی بر حفظ محیط زیست و منابع طبیعی برای نسلهای آینده تأکید دارد، چرا که زمین امانت الهی است. این دیدگاه به پایداری و بهبود کیفیت زندگی در بلندمدت کمک میکند.
هدف نهایی، فلاح (سعادت دنیوی و اخروی): هدف اقتصاد اسلامی صرفاً رفاه مادی نیست، بلکه فلاح و سعادت جامع انسان در دنیا و آخرت است. این هدف، فرد را به سمت تصمیمات اقتصادی هدایت میکند که منجر به حسرت در آینده نشود.
کار و تلاش مولد: در اسلام، بیکاری و تنبلی مذموم است و به کار و تولید ارزشمند تشویق میشود. این امر به بهبود وضعیت فردی و جمعی کمک میکند.
به طور خلاصه، اقتصاد اسلامی با اصول ریشهای خود در عدالت، اخلاق و معنویت، چارچوبی را ارائه میدهد که در آن فعالیتهای اقتصادی به جای اینکه مانعی برای تحقق اهداف فرج باشند، خود ابزاری برای رسیدن به آن جامعه آرمانی میشوند. در این سیستم، بنگاههای اقتصادی نه تنها به دنبال سود نیستند، بلکه خودشان مسئولیت اجتماعی و اخلاقی بزرگی را بر عهده دارند و در جهت رفاه و سعادت جمعی حرکت میکنند.