بله، شهید مطهری در ادامه آن تشبیه زیبای درخت معرفت که ریشه در زمین دارد و تا آسمان هفتم بالا میرود، غالباً به آیاتی از قرآن کریم اشاره میکردند که همین مضمون ارتباط جهان مادی با مراتب بالاتر هستی و در نهایت با خداوند متعال را بیان میکنند.
یکی از آیاتی که به شدت با این مفهوم مطابقت دارد و به مضمون اوجگیری و ارتباط با عالم بالا اشاره دارد، آیه سوره طلاق، آیه ۱۲ است:
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا
"خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید و از زمین نیز همانند آنها را. فرمان او پیوسته میان آنها (از آسمان به زمین و بالعکس) در حال فرود آمدن است، تا بدانید که خداوند بر هر چیزی تواناست و اینکه خداوند علمش بر همه چیز احاطه دارد."
چرا این آیه با تشبیه مطهری سازگار است؟
"خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ": این بخش از آیه به خلقت جهانهای مختلف (آسمانها و زمین) اشاره دارد که میتواند نمادی از مراتب مختلف هستی باشد. همانطور که درخت معرفت از زمین (عالم ماده) آغاز میشود، جهان نیز دارای این بُعد زمینی است.
"يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ": این عبارت کلیدی است. "امر" الهی (که شامل فرمان، تدبیر، قوانین و فیض الهی است) به طور مستمر میان آسمانها و زمین در رفت و آمد است. این یعنی ارتباط پیوسته و ناگسستنی میان مراتب بالای هستی (عالم امر/آسمانها) و عالم پایین (زمین). این نزول و صعود "امر" دقیقاً همان چیزی است که درخت معرفت مطهری نمادی از آن است: معرفت نیز از زمین آغاز میشود اما به سوی آسمانها (حقایق عالی) بالا میرود.
"لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا": هدف نهایی این نظام خلقت و این جریان "امر" الهی، رسیدن به معرفت و شناخت خداوند است. شناخت قدرت مطلقه (قدیریت) و علم احاطی (احاطه علم) خداوند. این همان "میوهچینی" نهایی درخت معرفت است که شما به دنبال آن هستید: شناخت کمالات و صفات الهی.
بنابراین، این آیه به خوبی این مضمون را تقویت میکند که عالم هستی یکپارچه و به هم پیوسته است؛ از پستترین تا عالیترین مراتب، همه در یک نظام واحد تحت تدبیر الهی قرار دارند و هدف از این نظام، رساندن انسان به شناخت خداوند است. درخت معرفت مطهری، در واقع، مسیر این شناخت را از ریشههای زمینی تا اوج آسمانی آن ترسیم میکند.