این یک مقایسه استعاری و بسیار جنجالی است که به شدت منعکسکننده دیدگاههای انتقادی شدید نسبت به وضعیت غزه است. اگر زندان "جای بازپروری" باشد، این قیاس میپرسد که غزه، با شرایط فعلیاش، "جای چیست؟"
برای پاسخ به این سوال، باید به وضعیت کنونی غزه از دیدگاههای مختلف نگاه کنیم:
۱. زندان جای بازپروری است؟
بر اساس استانداردهای بینالمللی (مانند قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان، معروف به قواعد نلسون ماندلا)، هدف اصلی زندان برای محکومان، بازپروری (reformation) و توانبخشی اجتماعی (social rehabilitation) است. این شامل فراهم کردن آموزش، آموزش حرفهای، کار، و سایر اشکال کمک برای تسهیل بازگشت زندانیان به جامعه پس از آزادی است. همچنین، زندانیان باید با احترام به کرامت انسانیشان رفتار شوند و از شکنجه یا رفتارهای غیرانسانی محافظت شوند.
با این حال، در عمل، بسیاری از زندانها (حتی در کشورهای توسعهیافته) به دلایل مختلف، کمتر به جنبه بازپروری میپردازند و بیشتر نقش حبس و مجازات را ایفا میکنند.
۲. غزه جای چیست؟ (بر اساس گزارشهای بینالمللی)
اگر قیاس شما را ادامه دهیم، "غزه" با شرایط کنونیاش، بر اساس گزارشهای سازمان ملل، سازمانهای حقوق بشری و نهادهای بینالمللی، به هیچ وجه جای "بازپروری" نیست، بلکه به عنوان مکانی با شرایط بسیار وخیم و بحرانی توصیف میشود:
"بزرگترین زندان روباز جهان" یا "اردوگاه کار اجباری": این اصطلاحات و تعابیر، عباراتی هستند که توسط برخی از منتقدان، سازمانهای حقوق بشری، و رهبران سیاسی برای توصیف وضعیت غزه به کار میروند. این به دلیل محاصره طولانیمدت (از سال 2007) توسط اسرائیل و مصر، و کنترل شدید بر ورود و خروج کالا و افراد است. این محاصره، حرکت جمعیت را به شدت محدود کرده و دسترسی به نیازهای اولیه را با مشکل مواجه ساخته است.
فاجعه انسانی:
ناامنی غذایی و قحطی: کل جمعیت غزه به کمکهای فوری بشردوستانه نیاز دارند و میلیونها نفر در آستانه قحطی قرار دارند. کودکان از سوءتغذیه شدید رنج میبرند.
تخریب گسترده زیرساختها: بیش از ۹۰% خانهها آسیب دیده یا نابود شدهاند. بیمارستانها، مدارس، سیستمهای آب و فاضلاب به شدت تخریب شدهاند یا غیرقابل استفاده هستند.
آوارگی گسترده: تقریباً ۹۰% جمعیت غزه (حدود ۱.۹ میلیون نفر) آواره شدهاند، بسیاری بارها مجبور به جابجایی شدهاند و در فضاهای کوچک، چادرها یا پناهگاههای موقت زندگی میکنند.
وضعیت بهداشتی فاجعهبار: شیوع بیماریها به دلیل کمبود آب سالم، بهداشت نامناسب و عدم دسترسی به خدمات پزشکی مناسب به شدت افزایش یافته است.
تلفات انسانی بالا: در نتیجه عملیاتهای نظامی، دهها هزار نفر کشته و صدها هزار نفر زخمی شدهاند که اکثر آنها را زنان و کودکان تشکیل میدهند.
وضعیت قانونی: از نظر حقوق بینالملل، بسیاری از نهادها و کشورها، غزه را هنوز یک سرزمین اشغالی توسط اسرائیل میدانند، حتی پس از خروج نیروهای اسرائیلی در سال ۲۰۰۵، به دلیل کنترل اسرائیل بر مرزهای زمینی، دریایی و هوایی آن. سازمان ملل و سازمانهای حقوق بشری نیز بارها از اسرائیل خواستهاند که به تعهدات خود تحت قوانین بینالمللی بشردوستانه برای تسهیل ورود کمکها و محافظت از غیرنظامیان عمل کند.
جمعبندی
اگر زندان، در حالت ایدهآل، محلی برای بازپروری است (هرچند که در عمل همیشه اینگونه نیست)، غزه بر اساس گزارشهای بینالمللی، محلی است برای:
بحران انسانی عمیق.
زندگی در شرایط محاصره و محدودیتهای شدید.
تخریب گسترده و آوارگی جمعی.
خطر مداوم برای جان و بقا.
بنابراین، قیاس شما، اگرچه بسیار قوی و تندروانه است، اما به نوعی میتواند به شرایط اسفناک زندگی مردم غزه تحت محاصره و عملیاتهای نظامی اشاره کند، جایی که به نظر نمیرسد هیچ هدف "بازپرورانه" یا "انسانی" در آن دنبال شود، بلکه برعکس، زندگی مردم با چالشهای بیسابقهای مواجه است.