بله، این ادعای همیشگی ایران است. از همان ابتدای توسعه برنامه هستهای خود، جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده که فعالیتهای هستهایاش صرفاً برای اهداف صلحآمیز مانند تولید برق، کاربردهای پزشکی (رادیوداروها)، و کشاورزی است. این موضع رسمی ایران در برابر جامعه جهانی بوده و هست.
چرا این ادعا مورد تردید است؟
با وجود تأکیدات ایران، بسیاری از کشورها، به ویژه ایالات متحده، اسرائیل، و قدرتهای اروپایی، نسبت به صلحآمیز بودن کامل برنامه هستهای ایران ابراز تردید کردهاند و میکنند. این تردیدها بر پایه دلایل مختلفی شکل گرفتهاند:
سابقه عدم شفافیت: ایران در گذشته، به خصوص قبل از توافق هستهای برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در سال ۲۰۱۵، با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) به اندازه کافی شفاف نبوده و اطلاعات کاملی در مورد برخی فعالیتهای هستهای خود ارائه نمیداد. کشف سایتهای اعلامنشده و فعالیتهایی که پنهانی انجام میشدند، به این تردیدها دامن زده است.
نوع و مقیاس غنیسازی: غنیسازی اورانیوم تا سطوح بالا (مانند ۶۰ درصد، که ایران به آن دست یافته است) برای تولید برق نیازی نیست. اورانیوم مورد نیاز برای سوخت نیروگاههای هستهای معمولاً با غلظت ۳ تا ۵ درصد غنی میشود. غنیسازی بالاتر از ۲۰ درصد، به خصوص غنیسازی ۶۰ درصدی، فاصلهی بسیار کمی با غنیسازی تسلیحاتی (حدود ۹۰ درصد) دارد و میتواند به سرعت برای تولید بمب هستهای مورد استفاده قرار گیرد.
عدم نیاز به فلز اورانیوم: ایران اورانیوم غنیشده را به شکل فلزی نیز تولید کرده است. این فلز اورانیوم برای راکتورهای تولید برق کارایی ندارد، اما میتواند برای ساخت هسته یک بمب اتمی به کار رود.
عدم تطابق با نیازهای واقعی انرژی: با وجود ذخایر عظیم نفت و گاز، بسیاری معتقدند که توسعه گسترده برنامه هستهای برای تولید برق، با توجه به نیازهای واقعی انرژی و منابع موجود ایران، منطقی نیست و اهداف دیگری را دنبال میکند.
فعالیتهای موشکی: توسعه موشکهای بالستیک دوربرد توسط ایران که قابلیت حمل کلاهکهای هستهای را دارند، نگرانیها را در مورد احتمال کاربرد نظامی برنامه هستهای افزایش داده است.
خروج از تعهدات برجام: پس از خروج آمریکا از برجام و کاهش تعهدات ایران در واکنش به آن، ایران به افزایش سطح و ذخایر اورانیوم غنیشده خود پرداخت و از بازرسان آژانس نیز محدودیتهایی را در دسترسی به برخی سایتها اعمال کرد. این اقدامات، بیاعتمادی بینالمللی را تشدید کرده است.
وضعیت کنونی:
با وجود حملات اخیر اسرائیل و آمریکا که گفته میشود به برخی از تأسیسات هستهای ایران آسیب وارد کرده و برنامه را به تأخیر انداخته، ایران همچنان بر ماهیت صلحآمیز برنامه خود اصرار دارد. اما این تأکید در تعارض با نگرانیهای جامعه جهانی و به خصوص کشورهایی است که معتقدند ایران به دنبال قابلیت تولید سلاح هستهای است و در حال نزدیک شدن به "زمان گریز" هستهای (مدت زمان لازم برای تولید مواد شکافپذیر کافی برای یک سلاح هستهای) است.
بحث بر سر صلحآمیز بودن یا نبودن برنامه هستهای ایران، هسته اصلی مذاکرات بینالمللی و تنشهای منطقه و جهان است.