آیا پدیده "ورامشگران در لشکر" در سایر تمدنهای باستانی نیز وجود داشته است؟ در صورت وجود، چه شباهتها
آیا پدیده "ورامشگران در لشکر" در سایر تمدنهای باستانی نیز وجود داشته است؟ در صورت وجود، چه شباهتها و تفاوتهایی با ایران باستان دارد؟
بله، پدیده استفاده از موسیقی و نوازندگان در ارتشها و به خصوص در صحنه نبرد یا برای اهداف نظامی، منحصر به ایران باستان نیست و در بسیاری از تمدنهای باستانی دیگر نیز وجود داشته است. این استفاده از موسیقی معمولاً به دلیل کارکردهای ارتباطی، روحیهبخش، و حتی ترساندن دشمن بوده است.
شباهتها:
ارتباطات و فرماندهی:
- کارکرد اصلی: در بسیاری از ارتشهای باستانی، از جمله روم، یونان، مصر و بینالنهرین، ابزارهای موسیقی (مانند شیپور، کرنا، طبل و شاخ) برای انتقال دستورات، تغییر آرایش نظامی، اعلام حمله یا عقبنشینی در میدان نبرد استفاده میشد. در آشفتگی جنگ، صداهای بلند سازها میتوانستند دستورات را در فواصل طولانی و از میان سروصداها منتقل کنند.
- مثالها: رومیها از شیپور (tuba)، کرنا (cornu) و بوکینا (buccina) برای سیگنالدهی استفاده میکردند. در اسپارت، از سازهای بادی برای حفظ نظم و آرایش صفوف استفاده میشد.
بالا بردن روحیه و ایجاد همبستگی:
- اثر روانی: موسیقی در تقویت روحیه سربازان، ایجاد حس وحدت و تشویق به شجاعت در طول نبرد نقش مهمی داشت. ریتم طبلها میتوانست به سربازان کمک کند تا با ریتم یکسان حرکت کنند (cadence marching) و خستگی را کاهش دهد.
- جشنها و مراسم: پس از پیروزیها، رامشگران و نوازندگان در جشنها و مراسم پیروزی حضور داشتند و به این طریق به پاداش و ارجنهی به سربازان کمک میکردند. این نقش در بسیاری از فرهنگها دیده میشود.
ایجاد وحشت و ارعاب:
- جنبه روانی نبرد: صداهای بلند و ناموزون طبلها، شیپورها و بوقها میتوانست برای ترساندن دشمن و ایجاد هرج و مرج در صفوف آنها استفاده شود. سلتهای باستان با استفاده از طبل و شیپور، به همراه تاکتیکهای حمله ناگهانی، رعب و وحشت ایجاد میکردند. آشوریها نیز در حملات خود از طبل، سنج و فلوتهای دوقلو استفاده میکردند و سوارهنظامشان زنگولههای آهنی به ساز و برگ خود آویزان میکردند.
همراهی در رژهها و تشریفات:
- نمایش قدرت: موسیقی در رژههای نظامی و مراسم رسمی برای نمایش قدرت و ابهت ارتش و دولت نیز به کار میرفت. این جنبه در بسیاری از تمدنها، از جمله مصر باستان و بعدها در امپراتوریهای بزرگتر مانند روم و چین، مشهود است.
تفاوتها (با فرض "لشکر ورامشگران" به عنوان یک یگان سازمانیافته در ایران باستان):
میزان سازمانیافتگی و جایگاه رسمی:
- تفاوت احتمالی با ایران باستان: اگر "لشکر ورامشگران" در ایران باستان به معنای یک یگان نظامی سازمانیافته با جایگاه رسمی و مشخص در ساختار ارتش بوده باشد (که هنوز نیاز به شواهد تاریخی محکمتر دارد)، این سطح از سازمانیافتگی ممکن است در برخی تمدنهای دیگر کمتر بارز بوده باشد. در بسیاری از ارتشهای باستانی، نوازندگان بیشتر به عنوان متخصصان ارتباطات یا بخشی از گروه پشتیبانی عمل میکردند، نه لزوماً یک "لشکر" مجزا.
- روم باستان: در ارتش روم، نوازندگان نظامی (مانند cornicen یا tubicen) جایگاه مهمی داشتند و حتی میتوانستند از ردههای بالاتر افسران غیرمأمور (senior centurions) باشند. این نشاندهنده اهمیت نقش آنها در ارتباطات نظامی بود، اما لزوماً به معنای یک "لشکر" مستقل از نوازندگان نبود. آنها بخشی از ساختار لژیون بودند که وظایف خاص موسیقیایی داشتند.
انواع سازها و کاربری دقیق:
- تنوع سازها: در تمدنهای مختلف، انواع سازهای مورد استفاده ممکن است متفاوت بوده باشد. در حالی که در ایران باستان ممکن است سازهایی چون کرنا (شیپور بزرگ)، نقاره (طبل)، و سازهای کوبهای دیگر رایج بوده باشد، در یونان سازهای بادی، در روم سازهای برنجی و در چین و بینالنهرین طبلها و سنجها کاربرد بیشتری داشتند.
- نقش هنری در مقابل نظامی: در ایران، بهویژه در دوران ساسانی، رامشگران مانند باربد و نکیسا جایگاه هنری و فرهنگی بسیار بالایی در دربار داشتند. ممکن است تلفیق این نقش هنری با حضور در بستر نظامی در ایران باستان، ابعاد ویژهای داشته باشد که در برخی تمدنهای دیگر کمتر به این شکل برجسته بود. در حالی که در برخی تمدنها نقش نوازنده صرفاً ابزاری برای جنگ بود، در ایران میتوانست ابعاد فرهنگی عمیقتری نیز داشته باشد.
شواهد و مستندات:
- میزان و کیفیت شواهد تاریخی و باستانشناسی در مورد نقش دقیق نوازندگان در ارتشها در تمدنهای مختلف متفاوت است. در برخی موارد، اشاره به سازها و نقش آنها در منابع تاریخی و ادبی بیشتر است، در حالی که در برخی دیگر ممکن است شواهد باستانشناسی (مانند نگارهها یا بقایای سازها) روشنتر باشند.
به طور کلی، استفاده از موسیقی در ارتشهای باستانی یک پدیده جهانی با کارکردهای مشابه (ارتباطی، روحیهبخش، ارعاب) بوده است. تفاوت اصلی در میزان سازمانیافتگی، جایگاه دقیق و جزئیات کاربری در هر تمدن خاص نهفته است. برای "لشکر ورامشگران" در ایران باستان، نیاز به بررسی دقیقتر منابع تاریخی وجود دارد تا مشخص شود آیا این اصطلاح به یک یگان نظامی سازمانیافته اشاره دارد یا بیشتر یک توصیف استعاری است.